Een groot deel van Texel bestaat uit landbouwgrond. Toch belandt maar een klein deel van de producten die op het eiland worden verbouwd ook daadwerkelijk op Texelse borden. Dat kán en moet anders, vinden Annette, Michou en Jimmie. Met het project Texel eet Texels willen zij boeren, horeca, winkels en bewoners dichter bij elkaar brengen. Door bestaande initiatieven te omarmen en door verbindingen te leggen, nieuwe ideeën aan te jagen en de afzet van lokale producten te vergroten.
Het project is geïnitieerd door de Stichting Texel Blue Zone, waarvan het bestuur bestaat uit Katja Philippart, Paul Rutten, Dirk van der Beek en genoemde Annette van Ruitenburg. Blue Zones zijn plekken op de wereld waar mensen relatief gezien gezonder oud worden, waarbij leefstijl, voeding, beweging en sociale verbondenheid een belangrijke rol spelen. De Stichting wil eraan bijdragen om Texel verder richting zo’n vitale gemeenschap te ontwikkelen. Een van de initiatieven om daartoe te komen is Texel eet Texels. De ambities van het projectteam reiken verder dan alleen voedsel van Texelse bodem. Ze willen bijdragen aan een eiland met vitale mensen, een gezonde bodem, eerlijk lokaal voedsel, een natuurlijk landschap en levendige gemeenschappen. Dat sluit aan op initiatieven van de Coöperatie Kern Gezond Texel en LTO Noord afdeling Texel.
Waarom is het belangrijk dat Texelaars meer van eigen bodem eten?
Annette: “We hebben hier landbouwgrond en boeren die mooie producten maken. Toch is het niet vanzelfsprekend dat die producten ook op het eiland worden verkocht en gegeten. We willen de lokale voedselketen helpen versterken, zodat producenten en afnemers elkaar beter weten te vinden. We denken dat het mogelijk is dat de helft van wat Texel eet ook hier duurzaam wordt geproduceerd. Dat is een flinke ambitie waar we stap voor stap aan werken.”
Waarom is dat meer dan een kwestie van lokaal inkopen?
Jimmie: “Er spelen ook grotere ontwikkelingen mee. Door geopolitieke spanningen en klimaatverandering wordt duidelijk hoe kwetsbaar voedselsystemen kunnen zijn als we sterk afhankelijk zijn van aanvoer van elders. Op Texel hebben we dat zelf in de hand. Een sterker lokaal voedselsysteem lost niet alles op, maar systeemverandering begint wel klein: bij wat we hier verbouwen, verwerken, verkopen en eten. En zo’n droge zomer zoals we dit jaar hadden maakt dan wel bewust dat we voor uitdagingen staan die niet alleen op de schouders van de boeren kunnen liggen.”
Het aanbod aan Texelse groenten is nu vrij beperkt. Moeten boeren daarvoor heel anders gaan werken?
Jimmie: “Nee, het gaat er niet om dat boeren ineens hun hele bedrijfsvoering omgooien. We willen vooral lokale boeren helpen die willen experimenteren met andere gewassen. Denk aan peulvruchten, maar ook aan gewassen die beter passen bij veranderende omstandigheden.
Daarom zetten we ons in voor een lokale afzetmarkt, bijvoorbeeld door de logistieke uitdaging beet te pakken. Op dit moment werken we aan de aanbodkant met verschillende Texelse groenteboeren om meer de verbinding te leggen tussen telen en het verbreden van het aanbod. Wij kunnen helpen om die kennis te verbreden en verbinding te leggen; een voedselmakelaar zou daarin een belangrijke rol kunnen spelen.”
Wat kan er met die nieuwe of minder bekende gewassen worden gedaan?
Annette: “We willen niet alleen kijken naar wat er op het land groeit, maar ook naar de verwerking. Van de Texelse kikkererwten van Vincent Lap kun je bijvoorbeeld falafel maken. En natuurlijk kun je groenten conserveren, wecken of op een andere manier langer bewaren. Daarmee kun je seizoensproducten beter benutten en het aanbod verbreden en spreiden. Ook dat zullen we verder met de omgeving onderzoeken. Het gaat erom dat we mogelijkheden ontdekken en partijen bij elkaar brengen die daar iets mee kunnen.”
Welke ondersteuning is er voor mensen met ideeën?
Annette: “De RegioDeal Waddeneilanden heeft in ieder geval tot en met 2027 financiële middelen beschikbaar om goede ideeën te steunen. De regeling richt zich onder meer op toekomstbestendig ondernemen en een circulaire economie. We willen boeren, ondernemers en andere Texelaars met goede ideeën ondersteunen om een volgende stap te zetten. Soms gaat het om het vinden van samenwerkingspartners, soms om het verkennen van de markt en soms om hulp bij een subsidieaanvraag.”
Jullie focus ligt op graan, groente en voedselgemeenschappen. Wat gebeurt er op die eerste twee gebieden?
Jimmie: “Er gebeurt al heel veel. Texels graan wordt inmiddels op het eiland gemalen tot meel en verwerkt tot brood, onder andere voor Bakker Timmer en Texelse Branding. Dat laat zien wat mogelijk is als partijen in de korte keten samenwerken. Bij groente willen we meer variatie bieden en de afzet verbeteren, zodat er meer Texelse groenten voor iedereen beschikbaar zijn. Ook stimuleren we verdere verwerking van groenten, waarvan al mooie voorbeelden bestaan. De Razende Bol aan de Pelikaanweg teelt duindoorns, en iedereen moet weten dat duindoorn een echte vitamine-C-bom is. Jacco Boersen van het Voedselbos experimenteert met chocopasta van hazelnoten uit de boomgaard van wijlen Jaap Dros. Zulke producten laten zien dat lokaal voedsel verrassend en veelzijdig kan zijn.”
Kunnen we daarbij ook iets leren van het verleden?
Annette: “Samen met Lodewijk Dros schreef ik het boek ‘Lekker Wads’, over wat mensen zo’n tweehonderd jaar geleden op Texel aten. Peulvruchten speelden daarin een grote rol, net als zilte gewassen. Dat is interessant, want we hoeven niet alles zelf opnieuw uit te vinden. De geschiedenis kan ons inspireren om opnieuw te kijken naar gewassen die hier passen en naar wat we ermee kunnen maken. Natuurlijk is de situatie nu anders, maar er valt wel degelijk iets van te leren.”
En wat bedoelen jullie met voedselgemeenschappen?
Michou: “Voedsel is veel meer dan alleen eten. Het kan mensen samenbrengen, bijvoorbeeld doordat ze samen iets verbouwen, producten delen of met elkaar over voedsel praten. Juist in een tijd waarin mensen soms steeds meer tegenover elkaar lijken te staan, kunnen zulke gezamenlijke activiteiten verbinding opleveren. We richten ons in eerste instantie op Oosterend, De Cocksdorp en Den Hoorn. In het kader van voedselgemeenschappen worden er twee filmavonden georganiseerd, op 10 november in Oosterend en op 25 november in Den Hoorn, waar alle Texelaars voor zijn uitgenodigd. In De Cocksdorp is onlangs een app-groep opgezet voor voedselinitiatieven en hier was gelijk veel animo voor.”
Hoe hangt dat samen met gezondheid?
“Gezondheid gaat ook over wat je eet, hoe je leeft en je je voelt. Samen koken, tuinieren en eten heeft waarde: het brengt mensen bij elkaar en kan bijdragen aan welzijn. Dat past bij het idee van een Blue Zone, waarin voeding, beweging en sociale contacten elkaar versterken.”
Jullie organiseerden ook Schuif aan. Wat gebeurde daar?
Annette: “Deze bijeenkomst organiseerden we samen met de Regiodeal De Waddeneilanden en TOP. Texelaars konden er hun ideeën onder andere rond voedsel pitchen. Er was een goede opkomst en er kwamen uiteenlopende plannen voorbij. We willen mensen met goede ideeën verder helpen, bijvoorbeeld door ze in contact te brengen met anderen of door mee te denken over een subsidieaanvraag. Zo kunnen ideeën die nu nog klein zijn, misschien uitgroeien tot iets dat op het eiland echt verschil maakt.”
Er gebeurt op Texel al veel op het gebied van lokaal voedsel. Hoe voorkomen jullie dat er nóg een initiatief naast komt?
Michou: “We willen het wiel niet opnieuw uitvinden, maar aansluiten bij wat er is. Onze rol is om verbindingen te leggen, initiatieven verder helpen en kijken waar we samenwerking kunnen versterken. Een voedselmakelaar kan helpen om vraag en aanbod inzichtelijk te maken en boeren, horeca en winkels met elkaar in contact te brengen. Daarvoor zijn we constructief in gesprek met de gemeente en de Regiodeal.”
Wanneer is Texel eet Texels geslaagd?
Jimmie: “Als meer Texelse producten hun weg vinden naar bewoners, lokale horeca en winkels en het aanbod gevarieerder wordt. Maar ook als boeren de ruimte krijgen om te experimenteren en er meer samenwerking ontstaat tussen producenten en afnemers.” Michou: “En als mensen zich meer verbonden voelen met hun voedsel, hun omgeving en elkaar. We hoeven niet in één keer het hele voedselsysteem te veranderen. We kunnen lokaal beginnen, met praktische stappen die mensen samen zet. Als we daarmee bijdragen aan een gezonder eiland met vitale mensen en sterke gemeenschappen, dan komen we dichter bij de bedoeling van Texel Blue Zone.”
Pepijn Dros, Texelse Courant - 6 november 2026
